Hargeysa, Oktoobar 2025
Soo-galayaasha imanaya Somaliland ayaa la kulmaya jahawareer sii kordhaya oo ku saabsan shuruudaha fiisaha garoomada diyaaradaha — xaalad muujisay isgaadhsiin la’aanta ka dhex jirta Wasaaradda Duulista iyo Garoomada Diyaaradaha ee Somaliland.
Arrintan oo keentay in dadku laba jeer bixiyaan fiiso, qaarna laga diido duulimaadyadii ay hore u bixiyeen, ayaa dhalisay su’aalo badan oo ku saabsan awoodda hoggaanka hadda jooga ee maamulka duulista iyo garoomada Somaliland.
Dhibka: Laba Nidaam, Hal Albaab
Asalka jahawareerka waxa sal u ah faham khaldan oo qaali ku noqday dadka socdaalaya. Dadka soo dalbanaya duulimaadyo ku socda Hargeysa iyaga oo isticmaalaya mareegaha caalamiga ah ayaa lagu wargeliyaa inay u baahan yihiin fiiso elektaroonik ah oo Soomaaliya bixiso (Somalia eVisa), iyaga oo moodaya in ay Somaliland ku shaqayso nidaamkaas.
Laakiin Somaliland ma aqbasho fiisaha Soomaaliya mana laha nidaam fiiso oo elektaroonik ah oo u gaar ah.
Natiijadii, dad badan — oo ay ku jiraan muwaadiniin laba dhalasho leh — ayaa bixiyay fiisaha Soomaaliya, balse markay yimaadaan garoonka Hargeysa, waxa lagu wargeliyaa inuusan ansax ahayn. Shaqaalaha socdaalka ayaa markaas ku qasba inay mar kale bixiyaan lacag si ay u helaan fiiso Somaliland ah — taas oo ka dhigan in la labo jeer bixiyo.
Socdaalayaal badan ayaa internetka ku wadaagay waayo-aragnimo isku mid ah, iyaga oo ku tilmaamay nidaamka “jahawareer”, “aan caddayn”, iyo “fadeexad ku ah dal doonaya aqoonsi caalami ah.”
Qaar badan oo ka mid ah dhacdooyinkaas ayaa lagu diiwaangeliyey X (hore Twitter), iyadoo la arkay dadka safarkoodu ku xayirmay garoomada Dubai.
Qoysas Lagu Xayiray Dibadda oo Khasaare Baaxad Leh Ku Dhacay
Isfaham la’aanta u dhexaysa wasaaradaha Duulista iyo Socdaalka Somaliland ma aha oo keliya dhib, balse waa musiibo dhaqaale oo ku dhacday qoysas badan.
Dad badan ayaa waayay tigidhadoodii aan la soo celin karin kaddib markii laga diiday duulimaadyadii ay hore u qabsadeen — inkasta oo aanay horey looga dalban fiiso markii ay dalkooda ku soo noqonayeen. Muddo sanado ah muwaadiniinta iyo qurbajoogta Somaliland waxay si xor ah ugu safri jireen, balse hadda nidaamyo is-diiddan ayaa ka dhigay safarradii caadiga ahaa kuwo murugo iyo khasaare noqday.
Qoysas, oo badankoodu caruur wata, ayaa lagu khasbay inay ku hoydaan hoteello qaali ah, tigidhona dib u iibsadaan, iyagoo laba jeer bixinaya fiiso — mar online ahaan Soomaaliya, marna marka ay Hargeysa yimaadaan.
Shaqaalaha duulimaadyada waxay sheegeen in dhibku ka yimid nidaamka IATA ee fiisaha, kaas oo weli Somaliland ku qoraya hoos Soomaaliya.
Markii su’aal la weydiiyay sarkaal tigidhada ka shaqeeya Dubai, wuxuu yidhi:
“Markaan nidaamka galno, wuxuu leeyahay Somaliland/Somalia waxay u baahan tahay eVisa. Tani waxay ka timaaddaa xogta IATA lafteeda — laakiin halkii wasaaraddu ka sixi lahayd ama ay u dhisi lahayd nidaam Somaliland leedahay, waxay dadka ku tidhaahdaa fiiso on-arrival ayaa shaqaynaysa. Taasina ma shaqayso.”
Si arrinta uga sii darto, mas’uuliyiinta Somaliland ayaa dadka u sheegaya in muwaadiniinta Somaliland ama dadka qurbajoogta ahi aysan u baahnayn fiiso si ay diyaaradda ugu fuulaan, maadaama ay heli doonaan marka ay yimaadaan.
Macluumaadkan ayaa khaldan, waxaana natiijo ahaan dad badan laga celiyay garoomada diyaaradaha ee dibadda, maadaama nidaamyada duulimaadyadu muujiyaan in fiiso maqan tahay.
Qoysas badan oo bilo badan u urursaday lacag safarkooda ah ayaa ku waayay tigidh, hoteel, iyo rajo.
Mid ka mid ah rakaabka ayaa yidhi:
“Dadku waxay waayaan tigidhkoodii iyo boosaskii hoteelka. Waa waqtigii mas’uuliyiintu runta sheegi lahaayeen halkii ay ka oran lahaayeen wax aan nidaamka adduunka ka jirin.”
Bayaanka Rasmiga ah iyo Xaqiiqda Dhabta ah
9-kii Sebteembar 2025, Wasaaradda Duulista iyo Garoomada Diyaaradaha ayaa soo saartay war-saxaafadeed ay ku xaqiijinayso “Fiisaha Goobta Lagu Bixiyo ee Caalamiga ah” (Visa on Arrival).
Warqaddaas oo uu saxeexay Wasiir Fu’aad Axmed Nuur ayaa lagu sheegay in dhammaan dadka imanaya garoonka Cigaal ay heli doonaan fiiso marka ay yimaadaan, iyaga oo aan online hore uga dalbanayn.
Sidoo kale waxa lagu sheegay in fiiso kasta oo ka timaadda Soomaaliya ama dal kale aanay ansax ahayn.
Si kastaba, rakaabkii warqaddaas la tusay wakiillada duulimaadyada Dubai iyo meelaha kale ayaa lagu yidhi warqadani wax qiimo sharci ah ma leh.
Mid ka mid ah shaqaalaha tigidhadu wuxuu yidhi:
“Tani ma aha dukumiinti rasmi ah; IATA iyo nidaamyada caalamka kuma jiraan.”
Safar ku sugan ayaa si kooban u yidhi:
“Dawladdayadu waa inay fahantaa sida adduunku u shaqeeyo — war-saxaafadeed ma beddelo xeerarka duulimaadyada caalamiga ah. Waxaan u baahanahay nidaam, ma aha bayaanno.”
Hadallada Wasiirka iyo Xaaladda Dhabta ah
Inkasta oo Wasiir Fu’aad Nuur si joogto ah u sheegayo in socdaalayaashu ay fiiso ku heli karaan marka ay yimaadaan, haddana xaqiiqdu taas ma muujinayso.
Rakaab badan ayaa laga celiyay garoomada dibadda maadaama aysan haysan fiiso hore loo ansixiyay, kuwa kalena waxay la kulmaan dib-u-dhac iyo kharashyo lama filaan ah marka ay yimaadaan Hargeysa.
Arrintan is-diiddan ee u dhexaysa hadallada rasmiga ah iyo xaqiiqada ayaa kicisay caro sii kordhaysa oo ka imanaysta dadweynaha iyo shirkadaha duulimaadyada.
Dhaliilaha iyo Carada Dadweynaha
Caradii dadweynaha ayaa gaadhay baraha bulshada, halkaas oo dad badan iyo xirfadlayaal duulista ahi ku dalbanayaan isla-xisaabtan.
Qoraal uu sameeyay @SomalilandCHRO ayaa xusay:
Sidoo kale Safwaan (@maxed_s), oo ah khabiir dhinaca hawada ah kana soo shaqeeyay Heathrow iyo London City Airport, ayaa bilaabay ol’ole UK Parliament ah si loo joojiyo fiisaha Soomaaliya ee sharci darrada ah ee lagu dabaqayo rakaabka ku socda Hargeysa.
Wuxuu qoray:
“Waxaan abuurnay codsi Baarlamaanka UK ah si loo joojiyo fiisaha Soomaaliya ee sharci darrada ah ee lagu khasbayo rakaabka u socda Hargeysa, Somaliland. Tani waa jabin sharciyada caalamka iyo xuquuqda rakaabka.”
Safwaan oo isu arka u-doodaha Somaliland ayaa sidoo kale si toos ah ugu qoray Wasiir Fu’aad Nuur:
“Xuquuqda rakaabka waa la jebinayaa. Yaa kuu sheegay inaad laba jeer fiiso ku dalbato?”
Qoraalkiisu wuxuu si degdeg ah ugu faafay bulshada qurbajoogta, isagoo kiciyay dood weyn oo ku saabsan hoggaan, isla-xisaabtan, iyo daahfurnaan.
Dr. Essa Kayd Oo Si Adag U Hadlay
Wasiirkii hore ee Arrimaha Dibadda Dr. Essa Kayd ayaa si cad u cambaareeyay aamusnaanta dawladda ee ku saabsan dhibaatada fiisaha, isagoo sheegay in in ka badan 100 muwaadin Somaliland ah lagu xayiray Imaaraadka sababo la xiriira macluumaad khaldan.
Wuxuu yidhi:
“Aamusnaanta dawladda lama aqbali karo. Muwaadin lama daadin karo dibadda sababo la xiriira dayac iyo ismaandhaaf gudaha ah. Sumcadda Somaliland ayaa dhaawacmay.”
Wasaaradda Duulista Oo Laga Dalbanayo Isbeddel
Dhaliilaha ayaa sidoo kale iftiimiyay mudnaanta khaldan ee wasaaradda. Wasiirka waxaa lagu eedeeyay inuu kumanaan doolar ku bixiyay qurxinta xafiiskiisa halkii uu ka dhisi lahaa nidaam fiiso ama uu horumarin lahaa kulliyadda duulista ee la ballanqaaday.
Dad badan waxay yidhaahdeen hoggaanku waa inuu diiradda saaraa nidaam iyo adeeg, ee ma aha muuqaallo baraha bulshada ah.
Qaabka Joogtada ah ee Horumarka La’aanta
Tani ma aha markii ugu horreysay ee wasaaradda duulista lagu eedeeyo ballanqaadyo aan la fulin.
Sanadkii hore, Wasaaradda Duulista iyo shirkadda Air Tolerance ayaa saxeexay heshiis lagu dhisayo Akadeemiyadda Qaranka ee Duulista Somaliland — balse ilaa hadda wax muuqda lama hayo. Diyaaraddii iyo barnaamijkii tababarka ayaa weli yaalla garoonka Hargeysa, iyagoo qudhmaya.
Dad badan waxay tani u arkaan qaab soo noqnoqda oo ah “hadal badan, ficil yar.”
Waaxda Socdaalka Waa Inay Hoggaamisaa
Xirfadlayaasha duulista iyo shaqaalaha duulimaadyadu waxay isku raacsan yihiin in Waaxda Socdaalka Somaliland ay tahay inay hoggaamiso nidaamka fiisaha ee elektaroonigga ah, ma aha Wasaaradda Duulista.
Socdaalku waa hay’adda saxda ah ee bixisa fiisooyinka, maamusha gelitaanka, oo ilaalisa dukumiintiyada safarka.
Saraakiil dawladeed ayaa sheegaya in ay jiraan warar ku saabsan isbeddel hoggaamineed oo laga yaabo inuu yimaado waaxda socdaalka, taas oo laga rajaynayo dib-u-habayn iyo casriyayn.
Mid ka mid ah maamulka duulimaadyada ayaa yidhi:
“Tani maaha arrin duulis ah, waa arrin socdaal ah. Hoggaanka cusub ee socdaalku waa inuu mudnaanta siiyaa nidaam eVisa ammaan ah oo la isku halayn karo.”
Ilaa markaas, dadka socdaalaya waxaa lagula talinayaa inay si toos ah uga dalbadaan fiisaha waaxda socdaalka Hargeysa, taas oo awood u leh inay email ama WhatsApp ku soo dirto.
Si kastaba, dadka lama waajibin karo inay mar kale bixiyaan marka ay yimaadaan garoonka, maadaama kharashka hadda lagu qaado ($60 iyo $1 “overtime”) uu durba keeno caro badan.
Gunaanad
Jahawareerka fiisaha ee socda waa wax ka badan qalad maamul — waa dhib hoggaamineed iyo is-koordinayn la’aan.
Si Somaliland u muujiso awood iyo sumcad caalami ah, wasaaraduhu waa inay ku shaqeeyaan xuduudaha masuuliyadooda.
Duulistu waa inay diiradda saartaa amniga hawada iyo duulimaadyada, halka Socdaalku uu si buuxda u xukumo nidaamka fiisaha iyo eVisa-da.
Ilaa taasi dhacdo, socdaalayaashu way sii bixin doonaan qiimaha khaladaadka maamulka sare.
Tifaftirka Somaliland Times:
Warbixintan waa qayb ka mid ah dabagalka joogtada ah ee wargeysku ku sameeyo hufnaanta dawliga ah iyo isla-xisaabtanka hay’adaha Somaliland. Wasaaradda Duulista iyo Garoomada lama aanay soo jawaabin wakhtigii la daabacayay maqaalka.
